Koninklijke familiebedrijven krachtig en stabiel

Astrid Kramer dook in de wereld van Nederlandse familiebedrijven met het predicaat ‘Koninklijk’. Ze is verbonden aan het Tilburg Instituut voor Familiebedrijven (TiFB) en neemt ons mee in wat haar opvalt over dit bijzondere type familiebedrijven.

Aan 115 familiebedrijven heeft de koning het predicaat ‘Koninklijk’ verleend, wat respect, waardering en vertrouwen van de koning ten opzichte van de ontvanger symboliseert (www.koninklijkhuis.nl). Niet alleen bedrijven, maar ook verenigingen, stichtingen en instellingen kunnen dit predicaat ontvangen. Begin 2025 telde Nederland 660 organisaties en verenigingen met dit predicaat. Naast het predicaat ‘Koninklijk’ bestaat er ook het predicaat ‘Hofleverancier’, dat wordt toegekend aan bedrijven die een vooraanstaande plaats innemen in hun regio en daarnaast 100, 125 (of een veelvoud van 25) jaar bestaan (www.koninklijkhuis.nl). Het verschil tussen ‘Koninklijk’ en ‘Hofleverancier’ is dat ook verenigingen en instellingen het predicaat ‘Koninklijk’ kunnen aanvragen. In deze bijdrage leren we de Koninklijke familiebedrijven iets beter kennen.

De kans is groot dat…

Tijdens het verzamelen van gegevens over de Koninklijke familiebedrijven ontdekte ik dat we dagelijks in aanraking komen met veel van deze bedrijven. Hoort u in de ochtend ergens de kerkklokken luiden? Grote kans dat ze gemaakt zijn door Koninklijke Eijsbouts Klokkengieterij, een wereldwijd opererend bedrijf dat toonaangevend is in luidklokken, carillons en torenuurwerken (www.eijsbouts.nl). Het brood dat u in de supermarkten koopt, komt vaak van Amarant Bakkers, een vierde generatie familiebedrijf en een van de grootste bakkers in Nederland. Als u even geen zin heeft in brood, maar wel in koekjes, dan is het vast een product van Royal Merba, wellicht gemaakt met meel van Royal Koopmans, met machines van Royal Kaak. De groente en het fruit dat u dagelijks eet, komt vaak van groente- en fruitveredelingsbedrijf Rijk Zwaan, met ruim 4000 werknemers en wereldwijd actief. Bent u meer van de verse kant-en-klare levensmiddelen? Dan is het waarschijnlijk een product van Koninklijke Vezet, onderdeel van de Kramer Food Family (en geen familie van…). We kunnen nog wel even doorgaan, want lange tijd ontving u de bekende blauwe enveloppe, die werd gemaakt door familiebedrijf Van der Most. Slaapt u op een Auping-bed? Inderdaad, ook een familiebedrijf. En kent u de Van Leeuwen Buizengroep? Dit familiebedrijf levert buisproducten die in ontelbare producten worden toegepast; van een klein balkonhek tot een enorme pijp­leiding van vele kilometers lang (www.vanleeuwen.com/nl). Zonder het echt bewust te zijn, heb ik de afgelopen jaren Koninklijke familiebedrijven in mijn onderwijs en onderzoek betrokken, zoals Royal Van Eerd, een familiebedrijf uit Tilburg dat gespecialiseerd is in verpakkingen voor de farmaceutische industrie.

Kenmerken van Koninklijke familiebedrijven

Wat deze bedrijven bijzonder maakt, is dat ze diep geworteld zijn in Nederland en daardoor een belangrijke bijdrage leveren aan de (Nederlandse) economie in termen van groei, werkgelegenheid, innovatie, duurzaamheid, welzijn en welvaart. Wat weten we eigenlijk van deze familiebedrijven? Laten we eens inzoomen op hun leeftijd, locatie en bedrijfstak.

Leeftijd

De gemiddelde leeftijd van de familiebedrijven is 140 jaar. Drie van de oudste familiebedrijven zijn actief in de drankenindustrie. De eerste bierbrouwerij van Royal Swinkels werd in 1680 in gebruik genomen. Tegenwoordig is Royal
Swinkels een negende generatie familiebedrijf met ongeveer 2000 medewerkers en wereldwijd actief. Twee andere bedrijven, opgericht in de 17e eeuw, zijn Koninklijke De Kuyper en Nollet Distillery, beide distilleerderijen van oudsher. Het oudste bedrijf is Royal IHC, opgericht in 1642 en actief in maritieme technologie. Ik heb even getwijfeld om het bedrijf op te nemen in de lijst, aangezien Royal IHC in 2020 in zwaar weer verkeerde. Een consortium van onder andere familiebedrijven, HAL Investments en MerweOord werd toen aandeelhouder. Eigenaren van Royal IHC zijn dus onder andere familiebedrijven, wat het belang en de kracht van familiebedrijven onderstreept. Het zou ongetwijfeld een strategische keuze van deze familiebedrijven zijn geweest om te investeren in IHC Merwede, maar ze waren in staat om te investeren en het belang op de lange termijn te zien. Het bedrijf Koninklijk Begeer, opgericht in 1789 en gespecialiseerd in relatie- en personeelsgeschenken, mag zich al sinds 1858 ‘Koninklijk’ noemen. Zeer recent, in maart 2025, ontving de schaatsproducent en zevende generatie familiebedrijf Zandstra het predicaat.

Locatie

Elke provincie heeft tenminste één Koninklijk familiebedrijf, waarbij de provincies Zuid-Holland (29), Noord-Holland (19) en Noord-Brabant (16) de meeste familiebedrijven met dit predicaat herbergen. Het Koninklijke familiebedrijf in Flevoland is Rotaform, opgericht in 1872 in Amsterdam. Figuur 2 geeft een overzicht van de Koninklijke familiebedrijven in Nederland.
Van oudsher lijken familiebedrijven vooral actief te zijn in het vervaardigen van allerlei producten. Denk bijvoorbeeld aan bedrijven zoals Royal Otolift, die trapliften maakt, Royal Kaak, die complete bakkerlijnen ontwikkelt, of Royal Terberg Group, die meeneemheftrucks maakt (die u vast wel eens achter op een vrachtwagen hebt gezien). De dierentuin is Burger Zoo, opgericht in 1913 in ’s Heerenberg en later verhuisd naar Arnhem. Er kwam nog een tweede dierentuin bij in Tilburg, als huwelijkscadeau van Jos Burgers aan zijn dochter Johanna. In ’s Heerenberg is ook Royal Fassin gevestigd, een bekend snoepgoed­bedrijf.

Aantal werknemers

Volgens het CBS telde Nederland 625 familie­bedrijven met 250 werknemers of meer. Bijna 50 Koninklijke familiebedrijven hebben meer dan 250 werknemers en een gelijk aantal familiebedrijven heeft tussen de 50 en 250 werknemers. Een aantal van deze bedrijven behoort tot de grootste familiebedrijven in Nederland qua omzet, zoals Koninklijke Jumbo Food Group en Koninklijke De Heus, een wereldwijd opererend familiebedrijf waar de vierde generatie aan het roer staat, die beiden in de top tien van de grootste familiebedrijven van Nederland staan.

Tot slot

Sinds de koning zijn moeder opvolgde in 2013, heeft hij ten minste 36 familiebedrijven het predicaat ‘Koninklijk’ gegeven, wat aantoont dat ook het Koninklijk Huis waardering heeft voor deze bedrijven. De Koninklijke familiebedrijven zijn misschien niet altijd zichtbaar op de voorgrond, maar ze spelen een grote rol in ons dagelijks leven én in de Nederlandse economie. Deze bedrijven zijn al generaties lang actief, diepgeworteld in hun regio en blijven relevant door steeds mee te bewegen met de tijd. Het predicaat ‘Koninklijk’ is niet zomaar een titel; het is een blijk van waardering en vertrouwen van het Koninklijk Huis. Het laat zien dat deze bedrijven iets bijzonders bijdragen aan de samenleving. Ze bieden werk aan duizenden mensen, investeren in innovatie en duurzaamheid en dragen bij aan de continuïteit van hun vak en sector. Kortom: Koninklijke familiebedrijven zijn een krachtig en stabiel onderdeel van Nederland. Ze combineren traditie met vernieuwing, zijn betrokken bij hun omgeving en houden oog voor de lange termijn. En dat maakt ze onmisbaar voor het Nederland van nu – én van de toekomst. Laten we daar trots op zijn.

Het predicaat Koninklijk
In 1816 werd het eerste predicaat ‘Koninklijk’ uitgereikt door koning Willem I, die op 16 maart 1815 tot koning werd ingehuldigd. Verenigingen, instellingen en grote ondernemingen kunnen het predicaat ‘Koninklijk’ aanvragen. Koninklijke bedrijven hoeven niet aan het Koningshuis te leveren, en de koning bezit geen aandelen in deze bedrijven.
De aanvraag van het predicaat begint bij de burgemeester van de gemeente waar het bedrijf is gevestigd. Deze draagt de benodigde informatie over aan de Commissaris van de Koning, die vervolgens advies uitbrengt aan de Koning. Het bedrijf is doorgaans geen MKB, moet minstens 100 jaar bestaan en van onbesproken gedrag zijn. De aanvraag bevat onder andere informatie over de aard en omvang van het bedrijf en financiële gegevens. Hiervoor moet uiteraard bewijs worden aangeleverd.

Astrid Kramer is universitair hoofddocent strategie en ondernemerschap aan de Tilburg School of Economics and Management van Tilburg University. Ze is verbonden aan het Tilburg Instituut voor Familiebedrijven en doet onderzoek naar verschillende aspecten van familiebedrijven, zoals strategisch management, governance, HR, crisis in familiebedrijven en de rol van de familie in het familiebedrijf.

Onderzoeksverantwoording
Op de website van het Koninklijk Huis staat een overzicht van 659 organisaties en instellingen met het predicaat ‘Koninklijk’. Voor elk van deze organisatie is onderzocht of het om een familiebedrijf gaat. Soms was dat direct duidelijk, maar wanneer dat niet het geval was, is de bedrijfswebsite geraadpleegd. Sommige bedrijven geven zelf aan dat ze een familiebedrijf zijn, maar dit is altijd geverifieerd aan de hand van de officiële definitie: een familiebedrijf is een onderneming waarbij de familie de meerderheid van de aandelen bezit én waarbij familieleden vertegenwoordigd zijn in het management.
Bij twijfel is aanvullend onderzoek verricht via databases zoals CompanyInfo. Uiteindelijk zijn er 115 familiebedrijven geïdentificeerd. In de database Orbis Bureau van Dijk is voor deze bedrijven informatie verzameld over de locatie, sector en oprichtingsjaar.