Ondernemersdochters

Begin 2023 las Astrid Kramer – verbonden aan het Tilburg Institute for Family Business van Tilburg University – in een literatuuronderzoek uit 2020 over de rol van de betrokkenheid van vrouwen in familiebedrijven. Meer specifiek: over factoren die vrouwelijk leiderschap in familiebedrijven faciliteren waarbij steun van ouders een belangrijke voorwaarde blijkt te zijn (Maseda et al., 2022). Niet veel later had zij een onverwachte ontmoeting met Heidi Los en Marcella Bos en raakten zij in gesprek met elkaar. In 2021 en 2022 deden deze twee vrouwen onderzoek en verzamelden ze verhalen en ervaringen van meer dan honderd ondernemersdochters uit verschillende branches en regio’s van Nederland. Los en Bos bundelden hun inzichten in hun boek ‘De kracht van ondernemersdochters’. Reden genoeg voor Astrid om de auteurs te interviewen over hun boek.

Heidi Los en Marcella Bos zijn ondernemersdochters. Opgroeien in een ondernemersgezin had veel meer impact dan ze zich destijds realiseerden. Op hoe je in het leven staat, hoe je met veel energie en enthousiasme dingen aanpakt en kansen ziet. Maar ook, hoe je doorgaat tot je erbij neervalt, hard bent voor jezelf en voor anderen, en je vreselijk opwindt over mensen die de kantjes er vanaf lopen.

Gemaakt voor deze tijd

Op basis van hun onderzoek destilleren Los en Bos twaalf kenmerken (met positieve en negatieve) kanten en eenentwintig kwaliteiten waar ondernemersdochters over beschikken. Bovendien concluderen ze dat ondernemersdochters gemaakt zijn voor deze tijd van transitie, omdat ze snel kunnen schakelen tussen hun vrouwelijke en mannelijke eigenschappen. Het boek is geschreven in een luchtige stijl en wordt met tal van praktijkvoorbeelden en portretten van ondernemersdochters geïllustreerd. Los en Bos hopen dat ondernemersdochters zich door hun boek meer bewust zijn van hun kwaliteiten en daardoor ook wat vaker aan tafel schuiven als het om de bedrijfsovername gaat.

Waarom gaat het boek alleen over de dochters en niet over de zonen?

Heidi: “Voor de zonen van ondernemers is ons boek ook heel herkenbaar. Toch hebben we gekozen voor de dochters. De reden daarvoor is simpel. Wij zijn alle twee ondernemersdochter. Dat maakt ons ervaringsdeskundige. Ondernemerszonen maken vaak weer andere dingen mee. Zeker als het over de verwachtingen aangaande de bedrijfsopvolging gaat. “
Marcella: “Ook kozen we voor bedrijven in het Nederlandse taalgebied, trokken we het breder dan alleen familiebedrijven, en namen we verschillende sectoren zoals de agrarische- en sierteeltsector mee in ons onderzoek.”

Wat willen jullie bereiken met het boek?

Heidi: “Dat zoveel mogelijk ondernemersdochters het boek lezen en inzicht krijgen in hoe ze gevormd zijn en wat ze allemaal in huis hebben. En daar vervolgens ook iets mee gaan doen. Het boek zal een feest van herkenning zijn voor alle dochters van ondernemers maar ook voor hun familieleden, partners en collega’s.
Marcella: “Het is zoals Ingrid Thijssen, voorzitter van werkgeversorganisatie VNO-NCW in haar voorwoord zegt: ‘Waar ik heel blij van word is de energie, de trots en de ‘can do’-mentaliteit.’ Maar ook van de zichtbaarheid van deze vrouwen. Nog altijd is het lang niet op elke plek in de samenleving normaal om vrouwen als gelijkwaardig te zien. Er zijn dus rolmodellen nodig voor de jonge meiden. Vrouwen die zichtbaar zijn, zoals deze ondernemersdochters. Vrouwen die hun eigen weg hebben gevonden. “

Bereidwillige opvolgers

Hoe je opgroeit bepaalt voor een groot deel wie je wordt en wat je in het leven belangrijk vindt. Dit inzicht over de vorming van de identiteit, van de Belgische emeritus-hoogleraar klinische psychologie en psychoanalyse Paul Verhaeghe, dient als leidraad in het boek van Los en Bos. Het boek en de portretten van vijftien ondernemersdochters is opgebouwd langs de lijn: Wat heeft je gevormd (kind perspectief), Wat heeft het je gebracht (volwassenperspectief) en wat kun je ermee (toekomstperspectief).

Heidi en Marcella beschrijven in ‘De kracht van ondernemersdochters’ op deskundige wijze een belangrijk onderwerp dat nog niet zoveel aandacht krijgt als het om familiebedrijven gaat, namelijk: Imprinting. Hoe ervaringen uit het verleden je keuzes en gedrag in het heden beïnvloeden. Wanneer we dit relateren aan bijvoorbeeld bedrijfsopvolging laat onderzoek van Marques et al. (2022) zien dat een cruciaal aspect voor de continuïteit van familiebedrijven het bestaan van bereidwillige opvolgers is, en dat familie een belangrijk rol speelt in de bereidheid van kinderen om opvolger te worden.

Astrid: “Het is daarom heel interessant om in dit boek te lezen hoe de vorming in de jonge jaren, in wat je hoort, wat je ziet en wat je doet, uitwerkt in je volwassen leven. De kracht van ondernemersdochters’ is voor mij een heel mooi voorbeeld hoe wetenschappelijke inzichten de praktijk van het ondernemerschap kunnen ondersteunen.”

Over Astrid Kramer

Astrid Kramer is verbonden aan het Tilburg Institute for Family Business van Tilburg University. Zij doet onderzoek naar verschillende aspecten van familiebedrijf zoals strategisch management, governance, HR, crisis in familiebedrijven en de rol van de familie in het familiebedrijf. Daarnaast doceert ze vakken op het gebied van strategie en familiebedrijven.

Over Heidi en Marcella

Heidi Los (1969) groeit op als dochter van een vijfde generatie ondernemer, naast de smederij en gasopslag van Vis Waddinxveen. Ze is loopbaancoach voor en verzorgt cultuurtrainingen voor groepen en teams.

Marcella Bos (1963) groeit op als oudste dochter in een woninginrichtingsbedrijf. Ze begeleidt ondernemende mensen en teams bij het realiseren van hun dromen en ambities. Marcella is coauteur van het boek Events & Beleven (2008).