Wat komt er kijken wanneer je als familie aan de slag gaat met een family office. Expert Michel Prent put uit jaren ervaring en helpt families met hun vermogen en onderlinge relaties
In de praktijk zie ik het vaker gebeuren dat families hun bedrijf verkopen. Na deze verkoop krijgen deze bedrijven een succesvolle toekomst bij de nieuwe eigenaar. Andere families dragen hun bedrijf over aan de volgende generatie en bouwen verder op het opgebouwde familievermogen.
In beide gevallen, externe verkoop of voortzetten binnen de familie, is er sprake van familievermogen, dat vraagt om organisatie.
De laatste jaren zie ik dat er in Nederland meer aandacht is voor het family office. Families met vermogen denken na over een eigen family office of over het gebruik maken van de verschillende multi-family offices die er in Nederland zijn. Wat is het? Wat maakt het belangrijk? En wat komt er bij kijken nadat er een family office is opgericht of in gebruik genomen.
Geleidelijk versus plotsklap
Geleidelijke vermogensgroei
In het geval van voortzetten binnen de familie zal het familievermogen geleidelijk aan zijn gegroeid. De familie heeft dan door de generaties heen gelegenheid gehad om te leren hoe hiermee om te gaan. Maar uitdagingen zijn er nog genoeg.
Door stijging van het vermogen en meer familieleden wordt het complexer. Vaak is de organisatie vooral financieel gericht. Er zijn vermogensbeheerders, -regisseurs, multi-family offices of single family offices bij betrokken. Uit internationale rapporten blijkt dat de familiale component vaak onderbelicht blijft. Elke familie heeft zo haar eigen dynamieken en patronen, dat het organiseren van het familievermogen soms uitdagend maakt.
Plotseling vermogend
Bij een (gedeeltelijke) verkoop realiseert de familie in één keer een (soms enorme) som geld. Dat stelt de familie voor een behoorlijke uitdaging. De emotionele achtbaan van de verkoop van het familiebedrijf is nog niet achter de rug of de realiteit van (zeer) vermogend geworden zijn dient zich aan. Als het familiebedrijf is verkocht, ontstaat er een nieuwe werkelijkheid. In plaats van een gebouw met daarin machines, medewerkers en dergelijke, staat er een bedrag met een aantal nullen op de bankrekening.
Voor zowel families die al meerdere generaties vermogend zijn, als voor families die dat voor het eerst meemaken, kan dat vermogen zowel een lust als een last zijn.
Vermogend zijn
Vermogend zijn houdt ook in om te gaan met dat vermogen. Om dat goed te doen is in eerste instantie het besef van vermogend zijn bij alle familieleden en wat dat betekent nodig. Zowel voor de ouders als voor de kinderen. De ouders zijn ervan op de hoogte om hoeveel vermogen het gaat. Hun kinderen zijn dat over het algemeen niet. In mijn praktijk zie ik met enige regelmaat dat ouders voorzichtig zijn met het betrekken van hun kinderen bij de omvang van het vermogen. Zeker wanneer ze er zelf ervaring mee hebben.
Doemscenario’s
Het vermogen zou de kinderen wellicht negatief kunnen beïnvloeden. Denk hierbij bijvoorbeeld aan kinderen die geen opleiding meer gaan volgen of daarmee stoppen, geen ambities meer hebben om een eigen carrière op te bouwen, enz..
In hoeverre beschermen de ouders hun kinderen dan ook echt? De ouders creëren bepaalde doemscenario’s in hun eigen gedachten, versterken die door deze met elkaar te bespreken en dan komt het ook nog wel eens voor dat een adviseur die scenario’s nog verder versterkt.
Familiedynamiek
De doemscenario’s beïnvloeden de familiedynamiek. De familieleden handelen er bewust en onbewust naar. Denk bijvoorbeeld aan ouders die hun kinderen voorhouden dat zij heel voorzichtig moeten zijn met wie zij kiezen als hun levenspartner. Want die is mogelijk ‘alleen maar uit op het vermogen’. Of de (volwassen) kinderen gaan zelf ook geloven in de doemscenario’s. Namelijk dat zij echt niet om kunnen gaan met het vermogen en dat inderdaad anderen de besluiten maar voor hen moeten nemen. Ik ken voorbeelden van benoemingen van bewindvoerders voor de kinderen totdat die leeftijden hebben bereikt van soms wel 40 jaar.
Families kunnen hun vermogen ook gebruiken als stuurinstrument om bepaalde uitkomsten te bereiken en om familieleden richting bepaald gewenst gedrag te sturen. Zetten de ouders het vermogen in zodat de kinderen zich verbeteren, vaardigheden en competenties ontwikkelen en zij op verantwoordde wijze om gaan met het familievermogen? Of, houden de ouders hun kinderen kort en dwingen zij bepaald gedrag af?
Bij het overlijden van de ouders komt het moment dat de kinderen inzicht krijgen in de omvang van het vermogen. Dat eerste inzicht doet wat met die kinderen. Het kan overweldigend voor ze zijn, maar ook confronterend. Waarom hebben hun ouders nooit iets verteld over dat vermogen? Vertrouwden de ouders hun eigen kinderen niet? Dit kan leiden tot psychologische problemen bij de kinderen en ook tot conflicten tussen de kinderen onderling.
Positieve insteek
Een alternatieve manier van ouders en hun adviseurs om vermogen te introduceren bij de kinderen is die vanuit een focus op de sterke punten en de doelstelling van de familie met het vermogen. Wijzen op wat mogelijk is, gebruikmaken van elkaars talenten en competenties. Zonder daarbij de harde werkelijkheid uit het oog te verliezen en dus niet alles door een roze bril te bekijken. Vermogen is geen zegen of vloek, maar een verzameling omstandigheden die invloed heeft op relaties en keuzes.
Hoe doe je dat: die paradigmashift?
Familiegesprekken en -bijeenkomsten
Idealiter begint dat bij het organiseren van de familie zelf. In de praktijk werk ik vaak met onderstaand framework, om daarmee het gesprek aan te gaan met de familie en het gesprek tussen de familieleden aan te moedigen.
Familiebijeenkomsten bieden een gestructureerde manier om als familie met elkaar in gesprek te gaan over het familievermogen. Een succesvolle familiebijeenkomst begint met een duidelijk doel dat de deelnemers begrijpen en waarmee ze hebben ingestemd.
Mijn advies is om een externe begeleider (opgeleid en gespecialiseerd in familiedynamiek en familie systemisch werken met voldoende affiniteit met aspecten van familievermogen) de familiebijeenkomsten te laten voorbereiden en begeleiden. De begeleider begint het proces met het voeren van individuele gesprekken met alle betrokken familieleden. Het doel is om informatie te verzamelen.
Het vooraf interviewen van de familieleden door een begeleider geeft inzicht in de mogelijke niet-constructieve familiepatronen of (mogelijke) familiale conflicten die het proces kunnen verstoren. Deze vragen om aandacht, voordat je verder kunt gaan met de familiebijeenkomsten en met het proces als geheel. Tijdens de familiebijeenkomsten blijft familiedynamiek een rol spelen. Daarom adviseer ik ook deze bijeenkomsten door een begeleider te laten voorbereiden en begeleiden.
Family Wealth visie document als basis
De verschillende familiebijeenkomsten kunnen leiden tot een Family Wealth visie document. Dat is zoiets als een familiestatuut, maar dan meer toegespitst op het familievermogen en haar specifieke dynamieken, kenmerken en thema’s.
Het Family Wealth visie document helpt de familie bij het vaststellen van hun gemeenschappelijke waarden en bij het uitspreken van verwachtingen naar elkaar. Familieleden ontdekken bij zichzelf en bij de anderen wat het betekent om eigenaar te zijn (of te worden) van het vermogen. Ze bespreken wat het vermogen hen brengt. Het document biedt een uitstekend raamwerk voor vervolgacties. Een familie met een duidelijke visie en die heeft geleerd hoe op goede wijze met elkaar te communiceren.
Dat document geeft belangrijke input voor vermogensbeheerders, multi- en single family offices en dergelijke. Zo kan de familie vanuit dit document een beleggingsprotocol opstellen dat bepaalt hoe en waarin de familie haar vermogen gaat beleggen, participeren enz..
Het document geeft handvatten voor de formalisering van de family- en wealth governance. Juristen, fiscalisten/estate planners en financials zijn hiermee goed geholpen. Denk hierbij aan estate- en financial planning, opstellen van (levens)testamenten, fiscaal-juridisch (her)structureren, inrichten van besluitvorming en zeggenschap.
Family office
De uitkomst van de familiebijeenkomsten en van het Family Wealth visie document leidt tot het (verdergaand) organiseren van het familievermogen. Dat kan met behulp van een family office. In basis is het doel van een family office het organiseren van het alsmaar complexer wordende familievermogen en het kent vele facetten. Onderstaande figuur geeft dit mooi weer.
Multidisciplinair team van adviseurs
Vermogende families geven steeds vaker aan dat zij behoefte hebben aan een multidisciplinair team van specialisten die zowel de ‘zachte kant’ als de ‘harde kant’ van het organiseren van familievermogen begeleiden. Denk daarbij aan experts in familiedynamiek, multi-family offices, single family offices en meer.
Op deze manier maakt de familie meer kans op succesvol behoud (en in de toekomst overdracht) van het familievermogen. Om dat in goede banen te begeleiden is een team met verschillende specialismen een must. Dat vraagt samenwerking tussen disciplines.
Conclusie
Invulling en zingeving geven aan het leven en het leren omgaan met vermogend zijn, vormt een uitdaging voor families. Een familie is dan geholpen met een team van deskundige adviseurs die interdisciplinair optreden ten behoeve van de familie. Met als uiteindelijk doel een familie in harmonie met zichzelf en met elkaar die gezamenlijk werken aan de continuïteit van hun familievermogen.
Michel Prent
Door Michel Prent
Michel Prent heeft meer dan 20 jaar ervaring als adviseur van familiebedrijven en familievermogen. Hij is gespecialiseerd in het familiestatuut, het family office, familie (wealth)governance, opvolging, (conflict)bemiddeling en familie systemisch werken.
Dit artikel verscheen eerder in Fambizz Magazine Editie 21, jaargang 12
