Royal Bodewes: groeien in een kapitaalintensieve sector

Aflevering 6 van ‘Het regionale familiebedrijvenecosysteem’

Door: Claudia van Orden, lectoraat Familiebedrijven[1] Hogeschool Windesheim

^[1] Het Lectoraat Familiebedrijven van Hogeschool Windesheim onderzoekt onder andere hoe familiebedrijven bijdragen aan brede welvaart en hoe zij hun positie binnen het regionale ondernemersecosysteem kunnen versterken. Dit thema staat centraal in een van de onderzoekslijnen én in deze serie artikelen.

Volgens het model van regionale ‘entrepreneurial ecosystems’ (ontwikkeld door Erik Stam) versterken verschillende systeemelementen – zoals kennis en financiering – ondernemerschap en daarmee meervoudige waardecreatie in een regio. Het model richt zich vooral op startups. Familiebedrijven worden in dit model niet expliciet genoemd, hoewel zij in veel regio’s de drijvende kracht achter innovatie en werkgelegenheid zijn.

Daarom willen we met deze serie artikelen een podium bieden aan enkele familiebedrijven die succes hebben geboekt dankzij samenwerking met (een) regionale partner(s). Deze voorbeelden laten zien hoe verbinding in het ecosysteem kan bijdragen aan brede welvaart. Met deze zes artikelen beogen we andere familiebedrijven te inspireren om kansen in het regionale ecosysteem beter te benutten. Elk artikel vertelt het verhaal van een familiebedrijf en zoomt in op een specifiek systeemelement.

De basiselementen van het ecosysteem zijn in heel Nederland vergelijkbaar.  Het zijn de systeemelementen – de aanwezigheid van netwerken, talent, leiderschap, kennis, financiering en zakelijke dienstverlening – die het verschil maken. In deze aflevering richten we ons op het element ‘Zakelijke diensten’.

Zekerheden voor kapitaalintensieve scheepsbouw

Intermediaire diensten maken het mede mogelijk voor bedrijven om zich te focussen op hun ondernemerschap. De Entrepreneurial Ecosystem Index hanteert voor de toegankelijkheid van dergelijke intermediaire diensten ‘het percentage van bedrijfsvestigingen in de zakelijke dienstverlening’. Dit zou betekenen dat naarmate een groter percentage van het aantal in een regio aanwezige bedrijven tot de zakelijke dienstverlening behoort, de regio hoger scoort. Dit percentage zegt wat ons betreft niet zoveel over de mate waarin familiebedrijven ook daadwerkelijk gebruik maken van ondernemersdienstverlening, laat staan dat het iets zegt over de effectiviteit van die dienstverlening. Om het nut van zakelijke dienstverlening voor familiebedrijven te illustreren schetsen we hieronder het verhaal van Royal Bodewes, een familiebedrijf voor scheepsbouw dat mede dankzij een specialist in kredietverzekering wereldwijde faam heeft kunnen opbouwen met het bouwen van vrachtschepen in het segment tot 12.000 ton draagvermogen, waaronder cementschepen.

Bodewes: koninklijk sinds 2012

Royal Bodewes bouwt al sinds 1812 vrachtschepen en is vanaf het allereerste begin gevestigd aan het Winschoterdiep in Hoogezand. Behalve de scheepswerf heeft Bodewes ook nog een eigen rederij, met inmiddels negen schepen in technisch management. Deze rederij Nescos is gedeeltelijk uit noodzaak ontstaan. Door de financiële crisis in 2008 vielen veel orders weg terwijl Bodewes al veel componenten in opdracht had staan bij verschillende leveranciers. Bodewes zag de mogelijkheid om samen met een partner de schepen alsnog te gaan bouwen en in de vaart te brengen. Hierdoor zijn ze relatief rustig door de crisis gekomen. En nog steeds leren ze dagelijks van de eigen schepen om de klanten van Bodewes nog beter te kunnen begrijpen en faciliteren. Inmiddels heeft Royal Bodewes ongeveer 100 mensen in vaste dienst en daarnaast nog een flexibele schil van grofweg 300 mensen. De flexibele schil is vooral nodig voor de zeevarende tak. Met al deze mensen realiseert het bedrijf een jaarlijkse omzet van ca. 100 miljoen.

Ik sprak met de zussen Nienke en Carlijn Bodewes, als zevende generatie werkzaam in het bedrijf: Nienke al 15 jaar, nu als projectmanager, en Carlijn sinds vijf jaar, als business developer. Zij gaan nu samen met twee andere collega’s een traject in om de komende jaren het management over te nemen van het huidige directieteam, waarin hun vader Herman Bodewes momenteel algemeen directeur is.

Made for Taiwan

Op de vraag waar ze het meest trots op zijn is het antwoord van Carlijn volmondig: “terugkerende klanten én dat we de cementmarkt hebben aangeboord”. Op zoek naar een nieuwe markt die aan vervanging en vernieuwing toe was stuitten ze op de cementmarkt. Gewone open cargo coasters of bulkschepen voldoen voor dit product namelijk minder goed, vanwege het verstuiven van het cement, vooral tijdens het laden en lossen. Daarom zijn ze samen met een Noorse klant en de leverancier van het cementsysteem aan boord, een schip gaan bouwen dat speciaal bedoeld is voor het milieuvriendelijke en duurzame vervoer van cement over water. Inmiddels heeft Royal Bodewes al elf van dit soort schepen gebouwd (en nog meer in opdracht) en “worden wij nu wereldwijd gezien als een cementspecialist, dus dat is wel heel bijzonder.” En dat ze uiteindelijk ook een order hebben gekregen uit Taiwan is helemaal bijzonder. Schepen kunnen immers in Azië zoveel goedkoper worden gebouwd dan hier, “dit is een beetje de omgekeerde wereld.” Nienke: “we hebben op dat schip dan ook een label geplakt ‘Made for Taiwan’.”

Kredietverzekeraar

De order voor het Taiwanese schip hadden ze niet kunnen binnenhalen zonder de zekerheidsstelling van een kredietverzekeraar. Een specialistisch schip bouwen is altijd risicovol, omdat je met een onverkoopbaar schip blijft zitten als de klant zich terugtrekt. Dat gold voor deze Taiwanese klant helemaal, omdat het coronatijd was en ze de klant alleen maar via Teams hadden gesproken. Een partij als Atradius maakt het mogelijk je te verzekeren tegen dit soort risico’s. Bodewes maakt vaker gebruik van de verschillende diensten van Atradius, voor verschillende typen klanten. Een schip is een heel kapitaalintensief product en er moet heel veel voorgefinancierd worden. Nienke: “Op het moment dat we een contract tekenen kopen we alles meteen al in. Want de componenten worden door inflatie tijdens het bouwproces snel duurder. En dan hebben we dus voor 15 miljoen aan orders uitstaan. En dat gaat dan om slechts één schip.”

Familiebedrijf

Carlijn vult aan: “Misschien anders dan in een puur commercieel gedreven bedrijf, dekken wij ons graag tegen zulke risico’s in, want ons grootste doel is te kunnen blijven voortbestaan. We voelen ons verantwoordelijk voor de werkgelegenheid van onze collega’s!” En niet alleen het eigen personeel is afhankelijk van de financiële gezondheid van Royal Bodewes. Aan het Winschoterdiep is in de loop der tijd een heel maritiem cluster van scheepswerven en toeleveranciers ontstaan. Alle bedrijven in het cluster zijn wederzijds afhankelijk van elkaar en erbij gebaat dat iedereen blijft voortbestaan. Stel dat één scheepswerf omvalt, dan lopen de toeleveranciers omzet mis, waardoor ook zij het moeilijker krijgen. Daarom werkt iedereen nauw met elkaar samen, gunnen ze elkaar veel en voelen ze geen sterke rivaliteit. Hun belangrijkste tip voor andere familiebedrijven is dan ook: “Werk zoveel mogelijk samen met lokale bedrijven, voor de korte lijntjes. Wij vinden het met name erg plezierig om met familiebedrijven te werken, zowel toeleveranciers als klanten, gewoon omdat dit goed aansluit bij onze normen en waarden.”