Wintertaling Advocaten & Notarissen: Toezicht: interessant én essentieel

 In Bedrijfsoverdracht, Homepage

Toezicht binnen familiebedrijven heeft een geheel eigen dynamiek. Het formaliseren ervan is een specialiteit van Marein Smits, advocaat bij Wintertaling Advocaten & Notarissen te Amsterdam. In haar ogen schept de alom bekende keukentafel wel een sympathiek beeld, maar wanneer een geschil ontstaat, heeft het familiebedrijf niets om op terug te grijpen. We spraken Smits, over vraagstukken zoals bedrijfsopvolging en de positie van ‘de koude kant’.

Of een groeiend bedrijf nou wel of niet door een familie wordt geleid: vroeg of laat krijgen ze met toezichtsvraagstukken te maken. “Alleen zie je dat het kiezen voor een toezichthoudend orgaan binnen niet-familiebedrijven meer een formaliteit is, terwijl familiebedrijven hier echt een besluit over moeten nemen”, legt Marein Smits uit. Als advocaat bij het Amsterdamse Wintertaling Advocaten & Notarissen houdt ze zich geregeld bezig met het vormgeven van governance-structuren binnen familiebedrijven. Smits ziet dat toezicht een precair onderwerp is. “Er wordt heel bewust voor, maar ook tégen gekozen binnen het familiebedrijf.”

Informeel toezicht komt nog veel voor. “Dan houden vader en moeder een oogje in het zeil. Het lastige is die bekende keukentafel waar ze dan aan gaan zitten om zaken te bespreken, inclusief de niet in het bedrijf werkende familieleden. Dan kun je het iedere dag wel fijn over het bedrijf hebben, maar heb je niets om op terug te vallen wanneer er onenigheid ontstaat.” In de praktijk houdt de oudere generatie op die manier nog vaak een behoorlijke vinger in de spreekwoordelijke pap. Smits: “Dan wordt het familiebedrijf in naam wel geleid door de derde of vierde generatie, maar staat in feite de eerste of tweede generatie nog aan het roer.” Met een statutaire raad, zoals een Raad van Toezicht of Raad van Commissarissen, voorkomt het bedrijf een dergelijke patstelling, aangezien er dan precies staat omschreven wat de toezichthouders wel en niet mogen.

Opvolging

Een voornaam onderwerp waar een toezichthoudend orgaan binnen een familiebedrijf bij uitstek mee bezig is, betreft de opvolging. “Dat begint al op het moment dat de kinderen nog in de speeltuin rondrennen. Een goede toezichthouder is daar dan al mee bezig.” Wanneer de kinderen ouder worden, komt dit vraagstuk steeds hoger op de agenda te staan. Wat willen zij en wat willen hun ouders? “Opvolging en hoe je hierop gaat selecteren, dan zijn heel lastige en pittige beslissingen voor de huidige bedrijfsleiders.” De toezichthouders kunnen hem of haar hierin bijstaan.

Vanzelfsprekend gaat men hierbij niet over één nacht ijs. Smits: “Je hebt het vaak over grote ondernemingen, met duizenden werknemers en mogelijk internationale betrekkingen. Als je een CEO van buitenaf aantrekt, gaat hier een intense sollicitatieprocedure aan vooraf: dit zou niet anders moeten zijn wanneer de opvolging binnen de familie valt.” Als toezichthouder sta je buiten de dagelijkse gang van zaken en kun je beter beoordelen: ‘kan hij of zij dit wel?’

‘Koude kant’

Een andere kwestie die regelmatig de revue passeert, is het wel of niet uitsluiten van partners. Smits: “Het is niet per se ongebruikelijk dat iemand van de zogenaamde ‘koude kant’ een functie bekleedt binnen het familiebedrijf, maar wie zien ook vaak dat ze worden uitgesloten van deze posities.” In de ogen van Smits lopen familiebedrijven veel potentieel mis door middel van dergelijke besluiten. “Natuurlijk, het bedrijf is ooit met één familie begonnen, maar uiteindelijk komen daar steeds meer families bij. Als je die allemaal uit gaat sluiten, maak je het jezelf niet eenvoudig en is de kans aanwezig dat je hiermee bijzonder geschikte kandidaten buiten de deur houdt.” Hoewel ze de complexiteit als geen ander begrijpt. “Opeens is iemand niet meer alleen je schoondochter, maar ook de moeder van je kleinkinderen én ook nog eens je collega.”

Als jurist heeft Smits weinig te maken met de uiteindelijke keuzes die de familiebedrijven maken, maar ze kan wel zo nu en dan bij de ondernemers peilen wat ze daarmee willen doen. Het opstellen van een familiestatuut is één manier om dergelijke uitgangspunten mee vast te leggen. “Dat is echter geen vaststaand document, maar meer een set van waarden en afspraken die je constant weer moet herzien.”

Lastig vast te leggen

Hoewel corrigeren altijd mogelijk is, blijken veel familiebedrijven het lastig te vinden om hierover met elkaar in gesprek te gaan. “Wat doen we als één van de beoogde opvolgers het verkeerde pad dreigt op te gaan? Hoe verandert de situatie in het geval van een echtscheiding? Op het moment dat de familie de groeicijfers gaat bespreken, dan vinden ze dat prima, maar dergelijke ‘vervelende’ onderwerpen schuiven ze het liefst zo lang mogelijk voor zich uit.” Aan Smits niet alleen de taak om alles juridisch correct vast te leggen, maar ook om de ondernemers er regelmatig aan te herinneren deze thema’s niet te vermijden.

Hoe vind je als familiebedrijf nou goed extern toezicht? Vaak ziet Smits dat dit vanuit andere familiebedrijven komt. “Tijdens evenementen zoals het Familiebedrijvendiner zie ik de dwarsverbanden als vanzelf ontstaan. En dat is eigenlijk heel logisch: familiebedrijven snappen elkaar veel beter. Ze kennen de dynamiek die er heerst, omdat ze er zelf vaak ook nog altijd onderdeel van uitmaken.”

Dit stuk verscheen eerder in de december-editie van onze fysieke uitgave Fambizz Post. Wil je die ook ontvangen? Stuur dan een e-mail naar aaron@mediatic.eu en meld je aan voor de Fambizz Post. In juni ontvang je de volgende editie.

Recommended Posts